Atık Yönetimi Nedir?

Atık Yönetimi Nedir?

Türkiye'de atık yönetimi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen mevzuat çerçevesinde düzenlenmektedir. 2015 yılında yürürlüğe giren Atık Yönetimi Yönetmeliği ve 2017'de başlatılan Sıfır Atık Projesi, Türkiye'nin atık yönetimi politikasının temel taşlarıdır.

Atık yönetimi hiyerarşisi, Avrupa Birliği direktifleri ve Türk mevzuatı tarafından belirlenen öncelik sıralamasına göre uygulanır:

Atık oluşumunu en baştan engellemek. Üretim süreçlerini optimize etmek, hammadde israfını azaltmak ve sürdürülebilir tasarım ilkeleri uygulamak.

Ürün veya malzemeyi orijinal amacıyla veya farklı bir amaçla tekrar kullanmak. Tamir, yenileme ve paylaşım ekonomisi modelleri.

Atık malzemelerin işlenerek yeni hammaddeye veya ürüne dönüştürülmesi. Metal, kağıt, cam, plastik gibi malzemelerin geri kazanımı. Ehurdacım ile metal hurdalarınızı geri dönüşüme kazandırın.

Geri dönüştürülemeyen atıklardan enerji üretmek. Biyogaz, çimento fabrikalarında alternatif yakıt kullanımı ve atıktan enerji tesisleri.

Geri kazanılamayan atıkların düzenli depolama sahalarında veya yakma tesislerinde nihai bertarafı. Atık yönetimi hiyerarşisinin son basamağı.

Atık Türleri Nelerdir?

Atıklar kaynağına, yapısına ve tehlike derecesine göre farklı kategorilere ayrılır. Her atık türünün yönetimi farklı mevzuat ve yöntemlerle düzenlenmektedir:

Konutlardan kaynaklanan mutfak atıkları, ambalajlar, kağıt, cam ve organik atıklar. Belediyeler tarafından toplanır ve yönetilir.

Plastik, kağıt/karton, cam, metal ve kompozit ambalajlar. Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında geri dönüştürülür.

Patlayıcı, yanıcı, toksik, korozif ve enfeksiyöz özellik taşıyan atıklar. Özel lisanslı tesislerde bertaraf edilir. Atık yağlar, kimyasal atıklar, asbest.

Sağlık kuruluşlarından kaynaklanan enfeksiyöz, patolojik ve kesici-delici atıklar. Sterilizasyon veya yakma ile bertaraf edilir.

Yapı inşaatı, tadilat ve yıkım faaliyetlerinden kaynaklanan beton, tuğla, seramik, ahşap ve metal hurdalar.

Fabrika ve üretim tesislerinden kaynaklanan üretim artıkları, talaşlar, fireler ve metal hurdalar. Tehlikeli ve tehlikesiz olarak ikiye ayrılır.

Kullanım ömrünü tamamlamış elektrikli ve elektronik eşyalar. Bilgisayar, telefon, TV, beyaz eşya. İçerdiği değerli metaller için geri dönüştürülür.

Demir, çelik, bakır, alüminyum, paslanmaz çelik ve diğer metal atıklar. Geri dönüşüm değeri en yüksek atık kategorisi. Ehurdacım'da ilan verin.

Türkiye'de atıklar, Avrupa Atık Kataloğu'na (EWC) uyumlu 6 haneli kodlarla sınıflandırılır. Bu kodlar atık beyan sisteminde (TABS) kullanılır ve atığın doğru şekilde yönetilmesini sağlar. Tehlikeli atıklar yıldız (*) işareti ile belirtilir.

Atık Yönetimi Yönetmeliği

Atık Yönetimi Yönetmeliği, 02.04.2015 tarih ve 29314 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik, atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetilmesinin genel ilke ve esaslarını belirler.

2019 tarihli yönetmelik, sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, uygulanması ve belgelendirilmesini düzenler.

Ambalaj atıklarının kaynağında ayrıştırılması, toplanması ve geri dönüştürülmesine ilişkin esasları belirler.

Tehlikeli atıkların sınıflandırılması, toplanması, taşınması ve bertarafına ilişkin özel kuralları düzenler.

Atık elektrikli ve elektronik eşyaların toplanması, geri kazanımı ve bertarafını düzenleyen yönetmelik.

Hurda araçların toplanması, sökülmesi ve geri dönüştürülmesine ilişkin kuralları belirler.

Madeni yağlar başta olmak üzere atık yağların toplanması, rejenerasyonu ve bertarafını düzenler.

• Atık üreticisinin sorumlulukları: Atıkların kaynağında azaltılması, ayrıştırılması ve uygun koşullarda depolanması
• Atık taşıma lisansı: Atıkların sadece lisanslı araçlarla ve yetkili firmalar tarafından taşınması zorunluluğu
• Geçici depolama: Atıkların belirli süre ve koşullarda atık üreticisinin sahasında depolanması kuralları
• Geri kazanım ve bertaraf: Atıkların çevre lisanslı tesislerde işlenmesi zorunluluğu
• Atık beyan: Yıllık atık beyanının TABS sistemi üzerinden yapılması zorunluluğu
• Kayıt ve belgelendirme: MOTAT (Mobil Atık Takip Sistemi) ile atık hareketlerinin takibi

Sıfır Atık Yönetimi

Sıfır atık, atıkların kaynağında en aza indirilmesi, yeniden kullanılması ve geri dönüştürülmesi yoluyla atık oluşumunun minimuma indirilmesini hedefleyen bütüncül bir yönetim yaklaşımıdır.

Türkiye'de Sıfır Atık Projesi, 2017 yılında Emine Erdoğan'ın himayesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından başlatılmıştır. 12.07.2019 tarihli Sıfır Atık Yönetmeliği ile yasal çerçeve oluşturulmuştur.

Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ni kurun: atık toplama ekipmanları, renkli konteynerler, bilgilendirme tabelaları yerleştirin.

Tüm çalışanlara atık ayrıştırma, kaynakta azaltma ve sıfır atık ilkeleri hakkında eğitim verin.

Sistemi en az 1 yıl süreyle uygulayın. Atık miktarlarını ve geri dönüşüm oranlarını kayıt altına alın.

İl Çevre Müdürlüğü'ne başvurun. Yerinde denetim sonrası Temel Seviye veya İleri Seviye Sıfır Atık Belgesi alın.

• Kamu kurumları: Bakanlıklar, belediyeler, üniversiteler, hastaneler (zorunlu)
• Alışveriş merkezleri: AVM'ler ve büyük perakende zincirleri (zorunlu)
• Oteller ve konaklama: Belirli kapasitenin üzerindeki oteller (zorunlu)
• Organize sanayi bölgeleri: OSB yönetimleri ve OSB'deki işletmeler (kademeli zorunluluk)
• Fabrika ve üretim tesisleri: Belirli ölçeğin üzerindeki tesisler (kademeli zorunluluk)
• Büyük işyerleri: 250+ çalışanlı işletmeler (kademeli zorunluluk)

Atık Yönetim Planı Nasıl Hazırlanır?

Atık yönetim planı, bir işletmenin ürettiği atıkların türlerini, miktarlarını, toplama yöntemlerini ve bertaraf/geri dönüşüm süreçlerini detaylı şekilde tanımlayan resmi belgedir. Belirli ölçeğin üzerindeki tüm işletmeler atık yönetim planı hazırlamakla yükümlüdür.

İşletmenizde oluşan tüm atık türlerini tespit edin. Üretim hatları, ofisler, yemekhane, bakım-onarım atölyeleri dahil tüm kaynakları analiz edin. Her atığın atık kodunu (6 haneli EWC kodu) belirleyin.

Her atık türünün aylık ve yıllık miktarlarını ölçün veya tahmin edin. Tartım kayıtları, üretim verileri ve satış rakamlarından faydalanın.

Kaynakta ayrıştırma noktaları belirleyin, uygun konteyner ve ekipmanları temin edin. Metal, kağıt, plastik, cam, tehlikeli atık ve organik atık için ayrı toplama alanları oluşturun.

Her atık türü için çevre lisanslı geri dönüşüm veya bertaraf firması belirleyin. Metal hurdalar için Ehurdacım'da ilan vererek rekabetçi teklif alabilirsiniz.

Atık yönetim sorumlusunu atayın, çalışan eğitim planını hazırlayın, iç denetim takvimini oluşturun.

Hazırlanan planı İl Çevre Müdürlüğü'ne sunun, onay alın ve planı uygulamaya geçirin. Yıllık revizyon yapın.

Endüstriyel Atık Yönetimi

Endüstriyel atık yönetimi, fabrika, üretim tesisi ve sanayi kuruluşlarında oluşan atıkların mevzuata uygun şekilde yönetilmesidir. Endüstriyel atıklar genellikle hacimce büyük, çeşitlilik açısından geniş ve ekonomik değeri yüksektir.

Üretim süreçlerini optimize ederek hammadde israfını ve atık oluşumunu minimize edin. Verimlilik = daha az atık.

Atıkları oluştuğu noktada türlerine göre ayırın. Metal, plastik, tehlikeli atık ve organik için ayrı toplama.

Metal hurdalarınızı Ehurdacım'da ilan vererek birden fazla geri dönüşüm firmasından teklif alın. Hurda gelirinizi maksimize edin.

Tehlikeli ve tehlikesiz atıklar için çevre lisanslı toplama, taşıma ve bertaraf firmalarıyla çalışın.

TABS üzerinden atık beyanı, MOTAT ile atık takibi ve düzenli iç denetim raporları hazırlayın.

Üretim operatörlerinden yöneticilere kadar tüm çalışanlara düzenli atık yönetimi eğitimi verin.

• Metal hurdalar: Demir, çelik, bakır, alüminyum, paslanmaz çelik talaş ve fire (fabrika hurda satışı)
• Üretim artıkları: Kesim fireleri, kalıp artıkları, sarf malzeme atıkları
• Kimyasal atıklar: Solvent, boya, vernik, yapıştırıcı atıkları (tehlikeli atık)
• Atık yağlar: Makine yağları, hidrolik yağlar, kesme yağları (tehlikeli atık)
• Ambalaj atıkları: Plastik film, karton, ahşap palet, metal varil
• Elektronik atıklar: Arızalı elektronik kartlar, transformatörler, motor sargıları

Metal Atık Yönetimi ve Geri Dönüşüm

Metal atık yönetimi, geri dönüşüm değeri en yüksek atık kategorisinin etkin şekilde toplanması, ayrıştırılması ve ekonomiye geri kazandırılmasıdır. Metaller neredeyse sonsuz kez geri dönüştürülebilir ve geri dönüşüm, ham cevherden üretmeye göre %60-95 daha az enerji tüketir.

İşletmenizde oluşan metal hurdaları en iyi fiyata satmak için Ehurdacım'ı kullanabilirsiniz:

• Kaynakta ayrıştırın: Demir, bakır, alüminyum ve paslanmaz çeliği ayrı toplayın. Karışık hurda daha düşük fiyat alır.
• Ehurdacım'da ilan verin: Hurda türü, miktar ve fotoğraflarla ilan oluşturun. 81 ilden teklif alın.
• Teklifleri karşılaştırın: Birden fazla geri dönüşüm firmasından teklif alarak en iyi fiyatı seçin.
• Düzenli satış yapın: Periyodik ilan vererek hurda yönetiminizi sistematik hale getirin.

Atık Beyan Sistemi (TABS)

TABS (Türkiye Atık Beyan Sistemi), işletmelerin ürettikleri atıkları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na çevrimiçi olarak beyan ettikleri resmi sistemdir. Atık beyanı yılda bir kez, bir önceki yılın verileri için yapılır.

MOTAT, tehlikeli atıkların taşınma sürecini anlık takip eden GPS tabanlı sistemdir. Atığın üreticiden çıkış noktası, taşıma güzergahı ve varış noktası (geri dönüşüm/bertaraf tesisi) kayıt altına alınır. Böylece atığın yasadışı yollara sapması engellenir.

• Atık üreticileri: Fabrikalar, inşaat firmaları, hastaneler, oteller ve endüstriyel atık üreten tüm işletmeler
• Atık taşıyıcıları: Lisanslı atık toplama ve taşıma firmaları
• Geri dönüşüm tesisleri: Çevre lisanslı geri kazanım ve bertaraf tesisleri
• Belediyeler: Evsel atık toplama ve yönetimi yapan belediyeler

Geri Dönüşümün Önemi

Geri dönüşüm, atık yönetiminin en kritik halkalarından biridir. Doğal kaynakların korunması, enerji tasarrufu, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve ekonomik değer yaratılması açısından vazgeçilmezdir.

Geri dönüşüm, maden cevheri çıkarma ihtiyacını azaltır. 1 ton hurda çelik = 1,5 ton demir cevheri tasarrufu.

Geri dönüşüm, ham maddeden üretmeye göre %60-95 daha az enerji tüketir. Özellikle alüminyumda tasarruf çok yüksek.

Geri dönüşüm sektörü Türkiye'de yüz binlerce kişiye istihdam sağlar. Toplama, ayrıştırma, işleme ve satış zinciri.

Geri dönüşüm, CO₂ emisyonlarını önemli ölçüde azaltır. Metal geri dönüşümü en yüksek karbon tasarrufu sağlayan alan.

Atıklar çöpe gitmek yerine ekonomiye geri kazandırılır. Metal hurdalar yüksek ekonomik değere sahiptir.

"Üret-kullan-at" modelinden "üret-kullan-geri dönüştür" modeline geçiş. Sürdürülebilir kalkınmanın temeli.

Atık Yönetiminizi Dijitalleştirin

Metal hurdalarınızı Ehurdacım ile en iyi fiyata satın. Geri dönüşüm oranınızı artırın, çevreye katkı sağlayın.

İlgili Sayfalar